“Phàm người ta làm mọi việc ở đời cũng chỉ vì nghĩa hay vì lợi... Người
quân tử chỉ nghĩ đến điều nghĩa mà dốc lòng vào việc thiện. Dù việc
thiện nhỏ thế nào cũng không bỏ qua. Kẻ tiểu nhân thì chỉ nghĩ đến điều
lợi, hễ thấy lợi thì dù ác thế nào cũng thực hiện“.
Đó
là một câu ghi trên đài tưởng niệm liệt sĩ chống pháp Phước Ninh, Đà
Nẵng. Đọc câu nói mang nặng màu sắc Nho giáo này trong một bài viết, tôi
đã suy nghĩ rất mông lung về những giá trị cổ xưa mà ông cha ta đã suy
tôn trong hành trình “tự Hán hóa” của mình. Đối với nhiều người, có lẽ
câu nói rất ấn tượng, mang tầm vóc một phương châm sống đầy giá trị và
đậm chất luân lý. Nhưng theo tôi, không thể nhận thức đơn sơ về “nghĩa”
hay “lợi” như thế.
1. Quân tử và nền Đức trị
